شمس الدين الشهرزوري
مقدمه 58
رسائل الشجرة الإلهية في علوم الحقائق الربانية
4 - مدينه كرامت . 5 - مدينه تغلّب . 6 - مدينه أحرار . هر قسمي خصوصياتى دارد كه آن را از ديگر اقسام متمايز مىكند . مدينه فاسقه ، مدينهاى است كه در آن عقايد مردم با عقايد أهل مدينه فاضله مشترك است ؛ أمّا در عمل با آنان مخالفند ورفتارشان رفتار جاهلي است . اقسام مدينه فاسقه ، به تعداد اقسام مدينه جاهله است . مدينه ضالّه ، مدينهاى است كه سعادتى كه تخيل مىكنند شبيه به سعادت حقيقي است ، امّا چون بر تخيل مبتنى است دور از حقيقت وبه خطا است . در سلسله طولى از پايين به بالا ، بالاترين سياستها كه همه به آنها ختم مىشود ، بر دو گونه است : 1 - سياست فاضله يا امامت است ، كه غرض از آن به كمال رساندن مردمان ، ولازمهء آن رسيدن به سعادت است . 2 - سياست ناقص يا تغلّب است ، كه غرض از آن به بند كشيدن مردمان ، ولازمهء آن نيل به شقاوت است . سياست نوع أول ، جامعه را سرشار از « خيرات » مىكند : « خيرات عامه » عبارتند از : امنيت ، آرامش ، دوستى ، عدالت ، مهربانى ، وفادارى وأمثال اينها . سياست نوع دوم ، جامعه را پر از « شرور » مىكند : « شرور عامه » عبارتند از : ترس ، اضطراب ، تنازع ، حرص ، عنف ، غدر ، خيانت ، غيبت ، سخنچينى وأمثال اينها « 1 » .
--> ( 1 ) . در اين بيان ، خيرات وشرور عامه دو ميزان ومعيار مبتنى بر واقعيت خارجي براي تشخيص وحكم به خوبى وبدى حكومتها ، دانسته شده است . خيرات عامه همچنان از موضوعات مورد نياز جامعه بشرى است وهنوز على رغم اين همه پيشرفت حكم كيميا را دارند ؛ چنان كه شرور عامه از أموري است كه جامعه بشرى هنوز از آن در رنج است ونكته مهم اين است كه سياست وتدبير جامعه هنوز از رذائل اخلاقى كه مورد توجه فلاسفه سياسي گذشته بوده است نه تنها پاك نشده است ، بلكه تمايلى براي مورد توجه قرار دادن ارزشهاى اخلاقى در سياست ديده نمىشود .